Θεοδόση Νικολάου
Ἡ ἐποχή μας εἶναι μιά ἐποχή μεγαλειώδης. Εἴμαστε προνομιοῦχοι, γιατί ζοῦμε τό μεγαλεῖο της. Εἶναι ἡ ἐποχή τῆς διασπάσεως τοῦ ἀτόμου. Ὄχι μονάχα τοῦ ἀτόμου τῆς Φυσικῆς, ἀλλά καί ἑνός ἄλλου ἀτόμου, τοῦ ἀτόμου τῆς ψυχῆς τοῦ ἀνθρώπου. Κι ἀπό τή διάσπαση αὐτή ἀποδεσμεύτηκαν ὅλες οἱ δυνάμεις τῆς φύσεως, καί ὅλες οἱ δυνάμεις τῆς ψυχῆς τοῦ ἀνθρώπου.
Οἱ δυνάμεις αὐτές εἶναι ἄλλες ἀγαθές καί ἄλλες κακές, καί εὑρίσκονται σέ μιά ἀκατάπαυστη πάλη. Ἴσως τό χαρακτηριστικό στοιχεῖο τῆς ἐποχῆς μας νά εἶναι τοῦτο: ὅσο φῶς ὑπάρχει ἀνάμεσά μας, ἄλλο τόσο σκότος ἔρχεται καί εἰσβάλλει ἀπειλητικό γιά ν’ ἀφανίσει τά πάντα. Ἡ ἐποχή μας εἶναι ἡ ἀποθέωση τοῦ φωτός μαζί μέ τό θρίαμβο τῆς βαρβαρότητας. Δείγματα τῆς βαρβαρότητος γνωρίσαμε τό ’74 καί ἡ θέα τῆς πατρίδας μας ὡς τήν ὥρα εἶναι μιά μαρτυρία ἀψευδής.
Παρήγορο ὅμως μήνυμα καί σωστικό εἶναι τό μήνυμα τῆς Παιδείας. Μέσα σ’ αὐτή τή σύγχυση καί τήν πάλη μονάχα ὁ «πεπαιδευμένος» ἄνθρωπος μπορεῖ νά σταθεῖ γαλήνιος. Ἀλλά πεπαιδευμένος δέν εἶναι ἐκεῖνος πού κάμνει τήν ψυχή του μιά ἀποθήκη γνώσεων, αὐτός πού, πῶς νά τό ποῦμε, γίνεται μιά ἐγκυκλοπαίδεια. Πεπαιδευμένος εἶναι ἐκεῖνος πού βρίσκει τό νόημα καί τό ρυθμό τοῦ κόσμου.
Περπατοῦσα κάποτε μέ ἕνα γνωστό μου. Αὐτός δέν ἤξερε οὔτε νά διαβάζει οὔτε νά γράφει. Ἤξερε μονάχα μέ τήν αὐγή νά ὁδηγεῖ τό κοπάδι του στή βοσκή, καί τό βράδυ νά τό μαντρίζει. Περπατούσαμε, λοιπόν, μαζί, καί κάθε τόσο χτυποῦσε τή βαριά του ράβδο πάνω στά κρύσταλλα πού ὁ χειμῶνας εἶχε φτιάξει ἀπό τό νερό στά βαθουλώματα. Ὅταν τόν ρώτησα, γιατί; «Γιά νά μποροῦν νά πίνουν τά πουλιά», μοῦ εἶπε.
Παιδεία, λοιπόν, εἶναι αὐτή ἡ ἀρχοντιά τῆς ψυχῆς, αὐτή ἡ μορφή πού παίρνει ὁ ψυχικός μας κόσμος, πού πολλές φορές φανερώνεται ἀστραπιαῖα, καί χωρίς κανέναν κόπο, καί ἄλλες φορές μέ πολύ κόπο: μέ τή μάθηση καί τίς γνώσεις. Οἱ γνώσεις, ὅμως, θά πρέπει νά μᾶς ὁδηγήσουν στή ΓΝΩΣΗ, στή γνώση τοῦ ἑαυτοῦ μας καί στήν ἐπίγνωση τοῦ τί εἴμαστε.
(Στόν ἁγιασμό γιά τήν ἔναρξη τῆς σχολικῆς χρονιᾶς, 1981-1982, στό Λύκειο Μακαρίου Λάρνακος)
